• २०७५-३-१० , आइतबार/ Sunday 06-24-18
  • 03:06:28

रमजान र सामाजिक सद्भाव

मो.ईजहार शेष

    हिज्री पात्रोको नवौं महिना रमजानमा विश्वभरका मुस्लिमहरू एकैसाथ रोजा (उपवास) बस्दछन् । यस महिनामा मुस्लिम समुदायका महिलापुरुष दुवै एक महिनै रोजा अर्थात व्रत बस्छन् । एक महिने व्रतलाई मुस्लिम समुदायले धार्मिक उत्सव मान्छन् । संसारका सबै मुस्लिम समुदायको लागि यो एक महिनाको निकै विशेष महत्त्व रहेको छ । नेपाल र भारतसहित पूर्वी देशहरुमा रमजान गत शक्रबारबाट सुरु भएको छ । रमजान महिनामा इस्लाम धर्मको धार्मिक ग्रन्थ कुराआन अवतरण भएको धार्मिक ग्रन्थहरुमा उल्लेख छ । धार्मिक ग्रन्थ अनुसार अल्लाहको सबैभन्दा प्यारो तथा लगभग एक लाख चौबिस हजार सन्देष्टामध्ये सबैभन्दा अन्तिम र सबैभन्दा प्रभावशाली सन्देष्टा मोहम्मद सल्लअल्लाहो अलैहे ओसल्लम मक्काबाट मदिना हिज्जरत (प्रस्थान) गरेर गएको दुई वर्षपछिदेखि यस संसारमा हरेक सक्षम मुस्लिमका लागि रमजानको रोजा (व्रत) अनिवार्य भएको थियो । प्रत्येक बालिग (उमेर पुगेका) मुस्लिम समुदायका महिला वा पुरुष दुबैका लागि रमजानको रोजा अनिवार्य गरिएको मानिन्छ । यसै खुशियालीको अवसरमा मुसलमानहरु एक महिने कठोर व्रत बसी रमजान पर्व मनाउने गरिएको मुस्लिम ज्ञाताहरु बताउँछन् । रमजान महिनामा दैनिक करिब १५ देखि १६ घण्टा पानी पनि नखाई रोजेदारले आफूलाई कडा नियममा बाध्ने गर्छन् । हरेक वालिग, समझदार महिला तथा पुरुषमाथि रोजा अनिवार्य गरिएको छ । तर वृद्धवृद्धा, अशक्त वा दीर्घ रोगी, यात्री, गर्भवती, रजश्वला भएकी, सुत्केरी वा दूध चुसाउने महिलाहरूका लागि रोजा अनिवार्य गरिएको छैन । रमजान महिनाको रोजामा कुनै विशेष समयमा केही वस्तुहरूबाट निश्चित शर्तहरूका साथ सूर्याेदय हुनुभन्दा पूर्वदेखि सूर्यास्तसम्म विषेशतः खानपिन र सम्भोगबाट चित्तलाई अलग राख्नु नै रोजा हो ।  रोजाको वास्तविक उद्देश्य दिनभर खानपिनलाई छोड्नु मात्रै होइन । यसले मानिसमा आत्मशुद्धि, सन्तुष्टि र अल्लाहको भय उत्पन्न गराउँदछ । जसरी यो महिनामा कुविचार र कुकर्मबाट मानिस बच्छ, त्यही निरन्तरता अन्य ११ महिनामा पनि हुनुपर्ने व्यवहारिक प्रशीक्षण रोजाले दिन्छ । रोजाले मानिसलाई भलो र सदाचारी बन्न सहायता गर्छ । रमजानका केही महत्वपूर्ण विषयहरु ः 

सेहरी
    रातको आखिर प्रहरमा सूर्योदय हुनुपूर्व रोजाको नियतबाट खानपिन गर्नुलाई सेहरी भनिन्छ । सेहरी खानामा धेरै प्रतिदान र अभिवृद्धि रहेको बताइन्छ । रोजा राख्न नियत अनिवार्य गरिएको हुन्छ । सेहरी खान नपाए पनि रोजा भने अवश्य राख्नुपर्छ ।

ईफ्तार
     सूर्यास्तपश्चात् रोजा तोड्नका लागि केही खानपिन गर्नुलाई इफ्तार भनिन्छ । ईफ्तार मग्रीबको आजानसँगै गर्ने गरिन्छ, अर्थात त्यो दिनका लागि रोजा तोड्ने गरिन्छ । इफ्तारमा ढिला गर्नुहुन्न । व्रतालुहरूको पुकार इफ्तारको समयमा स्वीकार हुने मान्यता समेत छ । अर्कोतर्फ व्रतालुहरूलाई इफ्तार गराउनु अत्यधिक प्रतिदानको कार्य हो भन्ने मुस्लिमहरूको विश्वास छ । 

तराविह
     रमजान महिनामा विशेष किसिमको नमाज पढिन्छ, जसलाई तराविह भनिन्छ । यो रातमा पढिने नमाज हो । प्रायः तराविहमा सम्पूर्ण कुरानको पाठ गरिन्छ ।

शबेकद्र र कुरान
       रमजान महिनाको आखिरी भागमा “शबे कद्र” अर्थात् सम्मानित रातमा मानव जातिको मार्गदर्शनको लागि अल्लाहको तर्फबाट हजरत मुहम्मदमाथि कुरान अवतरित गर्न प्रारम्भ गरिएको थियो । यसलाई “लैलतुल कद्र” पनि भनिन्छ । यस दिव्य रातलाई हजारौँ महिनाभन्दा उत्तम भनेर कुरानले वर्णन गरेको छ । यस रातमा ईशदूतहरू पलनहारको निर्देशनअनुसार हरेक कार्यको व्यवस्थाका लागि अवतरित हुन्छन् भन्ने विश्वास छ । रोजा र कुरानबीच घनिष्ठ सम्बन्ध रहेको छ । यो महिनामा धेरैभन्दा धेरै कुरानको पाठ गर्नु पर्छ । कुरानमा कुल ११४ सूरह (अध्याय) र ६६६६ आयात (श्लोकहरू) रहेका छन ।

सदका ­ए­ फित्र
      सदका­ए­फित्र तथा जकात (धर्मादान) द्वारा इस्लाम सामाजिक न्यायको व्यवहारिक आर्थिक उदाहरण प्रस्तुत गर्छ । इदको नमाजभन्दा पहिला नै सदका­ए­फित्र दिनुपर्छ । सदका­ए­ फित्रबाट सङ्कलित रकम गरिब, मजदुर तथा बेसहारा मानिसहरूलाई दिनुपर्छ । जोसँग प्रचलित साढे ७ तोला ५२ तोला सुन वा साढे ५२ तोला चाँदी मूल्य बराबरको चलअचल सम्पत्ति छ, त्यस्ता व्यक्तिहरूले आफू र आफ्नो परिवारका सदस्यहरूको फित्र दिनुपर्छ । फित्रको मात्रा पनि इस्लामले निर्धारण गरिदिएको छ । पौने दुई सेर गहुँ वा साढे ३ सेर जौ वा यसको पीठो वा यसको मूल्य बराबरको कुनै अनाज प्रति व्यक्तिको दरले गरिबलाई दिनुपर्ने हुन्छ । त्यस्ता व्यक्ति सद्काको हकदार हुन्छन, जसमाथि सदका अनिवार्य छैन । यस दानबाट रोजामा भएका केही सानातिना त्रुटिहरू माफ हुने विश्वास गरिएको पाइन्छ ।

जकात
      जकातको अर्थ पवित्र गर्नु वा असल पार्नु हो । कुनै व्यक्तिसँग भएको सुन, चाँदी, अन्न वा जनावर इस्लामी विधिशास्त्रले तोकेको सीमा पुगिसकेको छ भने त्यस्तो व्यक्तिको सञ्चित रकमको निश्चित परिणाममा समुदायको अधिकार हुन जान्छ । यसलाई नै जकात भनिन्छ । जकात आफ्नो आयको केही निश्चित प्रतिशत दान दिने गरिन्छ । एक परिवारका सबै सदस्यको नामबाट जकात दिनुपर्ने ब्यवस्था छ । आयस्रोत नहुने, गरिब, नोकरको स्वतन्त्रता, ऋणीहरूको कर्जा तिर्न आदिमा उक्त जकातबाट सङ्कलित रकम प्रयोग गर्न सकिन्छ । जकात गाउँका मदरर्सा वा सिधै विपन्न र आवश्यक ब्यक्तिलाई दिन सकिन्छ । 

ईदुल्फीत्र
     हिज्री पात्रोको १० औं महिना सौवाल हो । सौवाल महिनाको पहिलो तारिखमा “ईदुल फित्र” पर्व धुमधामसँग मनाईन्छ । यो दिन बिहानै चाडैं उठेर नुहाइधुवाइ, नयाँ लुगालगाइ मुस्लिम समुदाय एक विशेष नमाज पढ्नका लागि इदगाह वा मस्जिदमा तोकिएको निर्धा्रित समयमा भेलाभइ इदको नमाज पढ्ने गर्छन् । नमाज पूरा हुन साथ एकआपसमा अंगालो मारेर इद मुबारक भनी खुशी साटासाट गर्छन् । मिठामिठा परिकार बनाएर आफन्त,इष्टमित्र,छरछिमेकी,गरिब,अनाथलगायत सबैलाई बोलाएर खान दिने र आफू पनि खाने गर्छन् । यसरी पुरानो कुनै रिसिइबी भए यस दिनबाट सबै रिसिइबीबिर्सेर प्रेम र उत्साहका साथ इदउल भित्र मनाउने गरिन्छ । 

सामाजिक सद्भाव
     विभिन्न जातजाति, समूदायको बीचमा अल्पसंख्यक मुस्लिम समूदाय बस्दै आए पनि कुनै मतभेद भएको पाइँदैन् । मुस्लिमहरुको पर्व होस चाहे अन्य धर्मको पर्व सबै समूदाय उत्तीकै उत्साहपूर्ण तरिकाले धार्मिक सहिष्णुतालाई मजबुत बनाउने गरी नेपालमा मुस्लिमहरुले बस्दै आएका छन् । एक अर्काको पर्वलाई सम्मान गर्ने गरेको पाउन सकिन्छ । नेपाली मुस्लिम विश्वभरिकै मुसलमानहरूको तुलनामा शान्ति प्रेमी छन् । नेपालमा मध्यकालीन इतिहासदेखि नै सामाजिक सद्भाव र सहिष्णुतालाई मन पराएको देखिन्छ । विविधताले भरिपूर्ण समाजमा सहअस्तित्वको आधारमा मिलिजुली बसेका हुन् । पहाडमा न्यून संख्यामा मुस्लिमहरू छन् । तर, उनीहरू ससम्मान पहाडी समाजसँग घुलमिल भएर बसेका छन् । तराई मधेशमा पनि मुस्लिमहरू अन्य समुदायसँग सौहार्द्रपूर्ण वातावरणमा बस्दै आएका छन् । शान्त स्वभाव र सहिष्णु प्रवृत्तिले गर्दा देशभर नै ठूलो संख्यामा सहज रुपमा मस्जिद, मद्रसा, कब्रिस्तान लगायत सञ्चालनमा रहेका छन् । विगतको जस्तै यो वर्षको रमजान महिनाले पनि नेपाली समाजमा मानवता, आपसी सदभाव, भाइचारा कायम भई मुलुकमा  समृद्धिको युग सुरु होस् । रमजानको हार्दिक शुभकामना ! 

प्रतिकृया दिनुहोस

प्रहरी जवानको पीडाः मुस्किल छ मुस्कान

नेपाल प्रहरीले मुस्कानसहित सेवा दिने भनी प्रचार र तालिम थालेको धेरै भयो । यो अभियानले राष्ट्रियदेखि अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमको पनि ध्यान

भड्किलो तीज र पीडित पुरुषको वेदना

अफिसमा काम सकेर भृकुटीमण्डपको बाटो हुँदै घर फर्कँदै थिएँ । रत्नराज्य क्याम्पस अगाडिको चिया पसलमा टोलाएर बसिरहेको एकजना साथी देखेँ । सोधेँ,

अमेरिकी सहरको मेयरमा तेश्रोपटक पनि कुकुर निर्वाचित

सुन्दैमा अनौठो र अपत्यरिलो । अमेरिकाजस्तो विकशित देशको सहरमा मान्छे नभई कुकुर मेयर हुन्छन् भन्ने सुन्दा अचम्म लाग्नु स्वभाविकै हो । विश्वको तेश्रो